وەك زۆربەی داهێنانەكانی دیكە، نووسینەوەی بیرەوەریش دەگەڕێتەوە بۆ سۆمەرییەكان كە 3500 ساڵ پێش زایین لەسەر تابلێتە قوڕینەكان نووسیویانە و بۆ ئێمەیان جێهێشتووە، ئەم جۆرە نووسینە پێمان دەڵێت: بیرەوەری بریتییە لە تۆماركردنی ئەزموونی تاكەكەسی و ئەو رووداوە مێژووییانەی كە كەسی نووسەر تێیدا ژیاوە، بەڵام بە پێناسەی مۆدێرنی بیرەوەری، دەبێت بڵێین نووسینێكە: مۆركی ئەدەبیی بەسەریدا زاڵە و تۆماركردنی مێژووش بەشێكە لە تایبەتمەندییەكانی.
درەوشانەوەی مێژوو كە عیماد ئەحمەد سەیفور بە كوردی نووسیویەتی و لەم دواییانەدا د. بەندەر عەلی ئەكبەر شاكە وەرگێڕانێكی جوانی بۆ كردووە بۆ سەر زمانی عەرەبی و بۆردی هۆشیاری سەر بە مەكتەبی رایگەیاندن و هۆشیاریی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لە دوو توێی 304 لاپەڕەدا بە چاپی گەیاندووە، ئەم كتێبە چاپی یەكەمە و لە چاپخانەی پیرەمێرد چاپكراوە و ژمارەی سپاردنی (2056)ی ساڵی 2026 پێدراوە. 
ئەم كتێبە، لەبەرئەوەی تێیدا نووسەر ژیانی منداڵی و مێردمنداڵی و دواتر خەباتی خۆی و رووداوە مێژووییەكان دەگێڕێتەوە، دەچێتە خانەی نووسینی بیرەوەرییەوە و نۆستاڵۆژیاش بەشێكی سەرەكیی لە نووسینەكە پێكدەهێنێت، نۆستاڵۆژیا: ئەو پانتاییە خودی و مێژووییەی دەربازبوون لێی ئەستەمە و لە هەر گۆشەیەكەوە بۆی بڕوانیت بۆنی رابردووت بەسەردا دەپژێنێت و خەیاڵت بەرەو ئەو ئاقارە ئاراستە دەكات كە خۆتت لێ ون دەبێت و بە كوچەكانی رابردوودا هەڵوەدای بەیانی باش و چاك و چۆنییەكی پەنجا ساڵ لەمەوبەری كەسانی ناو نیشتمانەكەی خۆت دەبیت، وەك لەم كتێبەدا بە روونی دەردەكەوێت كە لە بەشی یەكەمدا بە ناوی (لووتكەی سەمای لێواری خەرەندە)، نووسەر سەردێڕی یەكەمی ئەم بەشە بەوە دەست پێدەكات كە دەڵێت: (باوكم، ئەستێرەی ژیانم)، پاشان نۆستاڵۆژیا دەیباتەوە بۆ قووڵایی رووداوەكانی سەردەمی منداڵی و لە چــەقــی گەڕەكی (جەلەوە)ی خانەقین دەگیرسێتەوە، لەوێوە بە وردی بۆ خوێنەری دەگێڕێتەوە كە چۆن باوكی فێری مەلە و فێری ژیانی كردووە و لە گێڕانەوەكەیدا تەنانەت هاروهاجییەكانی منداڵیی خۆشی لەبیر نەكردووە، وەك خۆی دەڵێ: ״ئەو كاتانەی لە ماڵەوە داواكارییەكییان جێبەجێ نەكردایە، دەچوو بۆ گیان تەنوورە قوڕینەكانی ((خاڵۆ عەبدی)) و دەیشكاندن״ تا دەگاتە ئەو جێگایە و  ئەو بیروەرییە تاڵەی كە باوكی كۆكەیەكی توندی لێ دەپژێ و قیژەی دایكی و كۆبوونەوەی دراوسێكان و بینینی دوا تروسكایی لە چاویدا، سەرەنجام بە دوا ماڵاوایی باوكی كۆتایی دێت، لە دوای كۆچی دوایی باوكیشی نووسەر باسی گرتنە ئەستۆی بەرپرسیارێتی بژێوی خێزانەكەیان دەكات و دەبێتە پاڵەوانی رۆژگاری خۆی، بەڵام چۆن پاڵەوانێك؟ پاڵەوانێكی بچكۆلانە كە رۆژانە كاری قورس و تاقەتپڕوكێن بڕستیان لێ دەبڕی و وەك خۆی دەڵێ: «هەندێك جار لە كونجێكی ئەو بینایەی كاری تێدا دەكرد دادەنیشت و دەگریا».
هەموو ئەم گێڕانەوە وردەی ژیانی منداڵی بە خۆشی و ناخۆشییەكانەوە، نۆستاڵۆژیا بە نووسەری دەكات و عیماد ئەحمەد  سەیفور خۆشی دانی پێدا دەنێت و لە سەرەتای بەشی یەكەمدا دەڵێ: (چەند قورسە بە سۆزی جاران و بە ئەقڵی ئێستا بیرەوەریی منداڵی بنووسیتەوە و رووداوەكان شەنوكەو بكەیت، چونكە ئاسان نییە رێگە لەوە بگریت سۆز و خەیاڵ بەسەر گێڕانەوەكەتدا زاڵ نەبن، بە تایبەتی بۆ من كە هێشتا تارمایی ئەو قۆناغە بە خۆشی و ناخۆشییەكانیەوە بەسەرمەوەیە و بڕواش ناكەم بە ئاسانی لێم ببێتەوە).
ئەم جۆرە لە گێڕانەوە و هەژموونی نۆستاڵۆژیا بەردەوام دەبێت لای نووسەر تا رووداوەكانی بەیانی یازدەی ئازار و نسكۆی شۆڕش و دواتر ئەزموونی زیندان و دووبارە ئازادی و پەیوەستبوون بە شۆڕشی نوێ و پێكهێنانی خێزان و هەوراز و نشێوی بیر و باوەڕ و ناكۆكی حزبایەتی. 
لە بەشی دووەمی كتێبەكەشدا دووبارە نووسەر بەیتی گۆرانییەكی فۆلكلۆری كوردی دەكاتە سەرە داوێك و پێیدا دەگەڕێتەوە بۆ خەیاڵە شیرینەكانی خانەقین و ئەڵوەن و ساڵانی شەستەكانی سەدەی رابردوو، عیماد ئەحمەد سەیفور ئەم بەشەی تەرخان كردووە بۆ باسكردنی چەند كەسایەتییەك كە نەخشی كاریگەریان هەبووە لەسەر خودی نووسەر، هەر بۆیە ئەم بەشەی ناو ناوە (بە یادی ئێوە دەژیم) و یەكەم كەسایەتیش كە باسی دەكات دایكی خۆیەتی.
ئەوی نووسەر بە دایكی دەڵێت (گەوهەری ژیانم) و پێی وایە گەوهەرێكە هەموو گەوهەرەكانی دیكە ئیرەیی پێ دەبەن، لە وەسفی نووسەردا، گەوهەر ژنێكە بۆتە چەتر بۆ سەرجەم منداڵەكانی و لەوپەڕی میهرەبانیدا، دوای لەدەستدانی كۆڵەكەی ماڵەكەی بە هەژاری و نەداری و گەرمای سووتێنەری خانەقین، باوەشی پڕ سۆزی بۆ منداڵەكانی بارتەقای هەموو دنیایە، ژنێك سەرباری ئەو دۆخەی تێیدا دەژی دەبێت بەرگەی نەهامەتییەكانی خەباتی پێشمەرگایەتی نووسەر و برینداربوونی و راكەڕاكی خۆشاردنەوە لە دەستی بەعس بگرێت، لە وەسفی دایكدا نووسەر مۆركی كوردی رەسەنی پێوە دیارە، چونكە لای كورد ژن پیرۆزە و دایك لە هەمووان پیرۆزتر، چۆن پیرۆز نابێت؟ دایكی نووسەر لەگەڵ ئەو هەموو ماندبوونەی ژیانی پڕ لە كوێرەوەریدا بۆ منداڵەكانی پردێك بووە لە نێوان مان و نەماندا. لە كۆتاییشدا كە دایك كۆچی دوایی دەكات، نووسەر پێی وایە خۆر ئاوا دەبێت.
 
ئەم كتێبە، لەبەر ئەوەی تێیدا نووسەر ژیانی منداڵی و مێردمنداڵی و دواتر
خەباتی خۆی و رووداوە مێژووییەكان دەگێڕێتەوە،
دەچێتە خانەی نووسینی بیرەوەرییەوە و نۆستاڵۆژیاش بەشێكی سەرەكیی لە نووسینەكە پێكدەهێنێت

 
هەر لەم بەشەدا عیماد ئەحمەد سەیفور، سێ بەسەرهاتی سەرنجڕاكێشی خانەقین دەگێڕێتەوە و دواتر دێتە سەر باسی نەورۆز لە چەند قۆناغێكی جیاجیای ژیانیدا و جەخت لە كاریگەرییەكانی ئەو جەژنە دەكات لەسەر خەڵكی خانەقین و زیندووكردنەوەی هەستی كوردایەتی و جۆشدانی لاوان بە ئاراستەی پتەوكردنی هەستی نەتەوەیی و دۆزینەوەی مانای قووڵی كوردبوون.
لە بەشی سێیەمدا باسی ئەو كەسایەتییانە دەكات كە لە ژیانیدا بەریكەوتوون و خۆشەویست بوون و كاریگەرییان لەسەر یادەوەریی جێهێشتووە، یەكەم كەسایەتیش كە باسی دەكات سەرۆك مام جەلال-ە و سەردێڕی باسەكەشی ناوناوە: (بۆنی هەموو عەترەكانی دنیا لە یەك عەتردا) كە بە رۆحی كوردایەتی و كۆڵەكەی یەكێتیی دادەنێت و لەدەستدانیشی بە كارەساتێكی گەورە بۆ یەكێتیی دادەنێت، نووسەر مكوڕانە جەخت لەوە دەكاتەوە كە دەبێت درێژە بە رێبازەكەی مام جەلال بدەین، چونكە ئەمڕۆ یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان و سەرجەم لایەنە كوردستانییەكان و تەنانەت عیراقیش پێویستیان بە حیكمەتەكانی مام جەلال و دووربینییەكانی ئەو سەركردە مەزنە هەیە.
هەر لەم بەشەدا و دواتر دێتە سەر باسی كەسایەتییە شۆڕشگێڕ و كوردپەروەرەكانی وەك: مەلا بەختیار، عەلی شامار، هێرۆ خان، شەهید ئارام، گاندییەكەی خانەقین، ئازاد هەورامی، جەبار فەرمان، بەكری حاجی سەفەر، حسین مەنسور، وەسفیە خان، عەبدولرەزاق فەیلی، سەڵاح كوێخا و خاڵۆ موحسن، لە باسكردنی هەر یەك لەم تێكۆشەرانەدا نووسەر بێ گوێدانە جیاوازی بیروڕا، درێغی نەكردووە لە خستنەڕووی هەڵوێستە نیشتمانپەروەرانەكانیان و پێگە و كار و چالاكییەكانی هەر یەكەیانی بەرز نرخاندووە.
نووسەری كتێبی درەوشانەوەی مێژوو، بەشی چوارەمی كتێبەكەی تەرخانكردووە بۆ كۆمەڵێك بیروراو سەرەنجی خۆی و هەڵسەنگاندنی بارودۆخی كوردستان و پەیوەندیی پڕ لە كێشمەكێشی نێوان هەرێم و بەغدا و هەوڵەكان بۆ دۆزینەوەی چارەسەری گونجاو بۆ سەرجەم كێشەكان لەسەر ئاستی نیشتمانی و لەبەرچاوگرتنی پێكهاتەی عیراق وەك وڵاتێكی فرە نەتەوە و فرە مەزهەب و لەوەشدا درێغی نەكردووە كە دەستی لەسەر برینەكان داناوە و بە گیانی بەرپرسیارێتییەوە رێگەچارەكان دەخاتەڕوو.
لە بەشی پێنجەمی ئەم كتێبەدا كە نووسەر ناوی ناوە دیداری ئەستێرەكان، كۆمەڵێك پەرەگرافی پڕ لە هەست و سۆز كتێبەكەیان دەوڵەمەند كردووە كە بە وەسفی سەردانێكی مەزاری مام جەلال دەست پێدەكات و بە شێخی هەستی نەتەوەیی كۆتایی دێت كە مەبەستی خاڵیەتی. بەشی شەشەمی كتێبەكەش تایبەتە بە وێنە ئەرشیفییەكان كە لە رووی مێژووییەوە هیچیان كەمتر نییە لە نووسینەكان، وێنەكانیش لە گەوهەری دایكەوە دەست پێدەكەن و بە وێنەیەك لەگەڵ راغب عەلامە كۆتایی دێت.
نووسینەوەی بیرەوەری دەبێتە پاڵپشتێكی بەهێز بۆ توێژینەوەی زانستی، ئەگەر نووسەرەكەی تا رادەیەكی باش بابەتیانە بینووسێتەوە و رووداوەكان وەك خۆی بگێڕنەوە، بەڵام لەو كتێبە كوردیانەدا كە تا ئێستا وەك بیرەوەریی نووسراونتەوە، ئەم تایبەتمەندییە كاڵتر دەردەكەوێت و زۆر جار نووسەری بیرەوەریی كورد لەبەر ئەوەی بیرەوەرییەكانی لە كاتی خۆیدا تۆمار نەكردووە، بە نیوەناچڵی دەیخاتە بەر دەستی خوێنەر و دەبینین لە بیرەوەرییەكاندا دەوترێت: پێم وابێت ساڵی ئەوەندە بوو، وا بزانم پێنج كەس بووین، بە هەڵە نەچووبم فڵان كەسی لێ بوو، یان بیرم نایەت چەند كەس بووین ..هتد، بەڵام ئاستی بەرزی ئەم كتێبە لەوەدایە كە نووسەر مێژووی رووداوەكانی وەك خۆی تۆمار كردووە و دەزانێت كێ و كێ بەشدار بوون لە رووداوەكەدا و ناوەكانیش وەك خۆیان پارێزراون، ئەمەش وا دەكات بیرەوەرییەكی لەم جۆرە بەشدارییەكی كاراتر بكات لە نووسینەوەی مێژوودا.

بابەتی زیاتر

Copyright © 2024. Hoshyary.com. All right reserved